آیات الولایه(3)-
67 بازدید
تاریخ ارائه : 4/12/2014 3:02:00 PM
موضوع: کلام

بسم الله الرحمن الرحیم

سوره المائدة، آيه 55                                

إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ «55»                                               

ولىّ و سرپرست شما، تنها خداوند و پيامبرش و مؤمنانى هستند كه نماز را برپا مى ‏دارند و در حال ركوع، زكات مى ‏دهند.                    

در شأن نزول آيه آمده است: سائلى وارد مسجد شد و از مردم درخواست كمك كرد. كسى چيزى به او نداد. حضرت على عليه السلام در حالى كه به نماز مشغول بود، در حال ركوع، انگشتر خود را به سائل بخشيد. در تكريم اين بخشش، اين آيه نازل شد.                                                                                                                                           ماجراى فوق را ده نفر از اصحاب پيامبر مانند: ابن عباس، عمّار ياسر، جابربن عبداللّه، ابوذر، انس‏ بن مالك، بلال و ...نقل كرده ‏اند و شيعه و سنّى در اين شأن نزول، توافق دارند[1]

عمّار ياسر مى ‏گويد: پس از انفاق انگشتر در نماز و نزول آيه بود كه رسول‏ خدا صلى الله عليه و آله فرمود:«مَن كنتُ مولاه فعلىّ مولاه»[2] 

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در غديرخم، براى بيان مقام حضرت على عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود.و خود على عليه السلام نيز براى حقّانيّت خويش، بارها اين آيه را مى ‏خواند.[3]

  ابوذر كه خود شاهد ماجرا بوده است، در مسجد الحرام براى مردم داستان فوق را نقل مى ‏كرد.[4]                                                        

كلمه ‏ى «ولى» در اين آيه، به معناى دوست و ياور نيست، چون دوستى و يارى مربوط به همه مسلمانان است، نه آنان كه در حال ركوع انفاق مى كنند.                                                                                                                                      

 امام صادق عليه السلام فرمودند: منظور از الَّذِينَ آمَنُوا ...، على عليه السلام و اولاد او عليهم السلام تا روز قيامت هستند. پس هركس از اولاد او به جايگاه امامت رسيد با اين ويژگى مثل اوست، آنان در حال ركوع صدقه مى ‏دهند.[5] مرحوم فيض كاشانى در كتاب نوادر، حديثى را نقل مى ‏كند كه بر اساس آن ساير امامان معصوم نيز در حال نماز و ركوع به فقرا صدقه داده ‏اند كه اين عمل با جمع بودن كلمات‏ «يُقِيمُونَ‏، يُؤْتُونَ، راكِعُونَ» سازگارتر است.امام باقر عليه السلام فرمود: «خداوند پيامبرش را دستور داد كه ولايت على عليه السلام را مطرح كند و اين آيه را نازل كرد»6]                                                                                                                                                             

   *بهترين معرّفى آن است كه اوصاف وخصوصيّات كسى گفته شود ومخاطبان، خودشان مصداق آن را پيدا كنند. (آيه بدون نام بردن از على عليه السلام، اوصاف وافعال او را برشمرده است)                                                                                             

    امام صادق عليه السلام فرمود: «على عليه السلام هزاران شاهد در غدير خم داشت، ولى نتوانست حقّ خود را بگيرد، در حالى كه اگر يك مسلمان دو شاهد داشته باشد، حقّ خود را مى‏ گيرد!»[7]                                                                           

 ولايت فقيه در راستاى ولايت امام معصوم است. در مقبوله‏ ى عمربن حنظله ازامام صادق عليه السلام مى‏ خوانيم: «به آن كس كه حديث ما را روايت كند و در حلال وحرام ما نظر كند و احكام ما را بشناسد، بنگريد. پس به حكومت او راضى باشيد كه من او را بر شما حاكم قرار دادم. فانّى قد جعلته عليكم حاكماً ....[8]

پيام‏ها:                                                                                                                                                        

 1- اسلام، هم دين ولايت است و هم دين برائت. هم جاذبه دارد و هم دافعه. آيات قبل، از پذيرش ولايت يهود و نصارا نهى كرد، اين آيه مى‏فرمايد: خدا و رسول و كسى را كه در ركوع انگشتر داد، ولىّ خود قرار دهيد. يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا ... إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ‏ ...                                                             

 2- از اين‏كه به جاى «اوليائكم»، «وليّكم» آمده، ممكن است استفاده شود كه روح ولايت پيامبر و على عليهما السلام، شعاع ولايت الهى است. «وَلِيُّكُمُ»                                                                                                                                           3- كسانى كه اهل نماز و زكات نيستند، حقّ ولايت بر مردم را ندارند. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ‏ ... ( «إِنَّما»، نشانه ‏ى انحصار ولايت در افراد خاصّ است)                                                                                                                                  4- ولايت از آنِ كسانى است كه نسبت به اقامه ‏ى نماز وپرداخت زكات پايدار باشد. يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ‏ ... («يُقِيمُونَ» و «يُؤْتُونَ» نشانه دوام است)                                                                                                                               5-هرگونه ولايت، حكومت و سرپرستيى كه از طريق خدا و رسول و امام نباشد، باطل است. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ‏ ... (كلمه‏ «إِنَّما» علامت حصر است)                                                                                                                     6-ولايت‏ها در طول يكديگرند، نه در عرض يكديگر. ولايت بر مسلمانان، ابتدا از آنِ خداوند است، سپس پيامبر، آنگاه امام. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا ...

 سیدعلی موسوی بطحائی

[1] كنزالعمّال، ج 6، ص 391// أحكام القرآن للجصاص ج 2 ص 625// أسباب النزول للسيوطي ج 1 ص 429و430// أسباب النزول للواحدي ص 162// الجواهر الحسان للثعالبي ج 1 ص 471// الصراط المستقيم للبياضي ج 3 ص 93// الصواعق المحرقة لابن حجر ص 41// الكشاف للزمخشري ج 1 ص 623// الوجيز في تفسير الكتاب العزيز للواحدي ج 1 ص 325// تفسير ابن كثير ج 2 ص 71// تفسير الطبري ج 6 ص 18//

[2] كنزالعمّال، ج 6، ص 391.

[3] تفسير الميزان.آیه 55مائده// تفسير صافى آیه 55مائده//

[4] تفسير مجمع‏ البيان.ذیل آیه 55 مائده

[5] كافى، ج 1، ص 288.

[6] تفسير نورالثقلين وكافى، ج 1، ص 281

[7] تفسير نورالثقلين.ذیل آیه 3 مائده

[8] كافى، ج 1،ص 67.